लोणार सरोवरात नेमकं काय घडतंय? पाण्याची रहस्यमय वाढ, उत्तर अजूनही शून्य.

सुमारे ५२ हजार वर्षांपूर्वी उल्कापातातून निर्माण झालेले हे खाऱ्या व क्षारीय पाण्याचे सरोवर आज गंभीर संकटात सापडले आहे. सरोवराच्या काठावरील कधीही पाण्याखाली न गेलेले कमळजा देवीचे प्राचीन मंदिर तब्बल १५ फूट पाण्याखाली गेले असून, ही बाब अत्यंत धक्कादायक मानली जात आहे.

यापूर्वी लोणार सरोवरात मासे आढळल्याने देश-विदेशातील शास्त्रज्ञ अचंबित झाले होते. खाऱ्या व क्षारीय पाण्यात मासे कसे टिकतात, तसेच पाण्याची पातळी अचानक एवढी का वाढते आहे, हे प्रश्न आजही अनुत्तरित आहेत. या रहस्यमय बदलांमुळे लोणार सरोवराचे वैज्ञानिक महत्त्व आणखी वाढले आहे.

सरोवराच्या चारही बाजूंनी असलेली हेमाडपंथी मंदिरे, जैवविविधता आणि जागतिक वारशाचा दर्जा लाभलेले हे सरोवर हळूहळू धोक्यात येत असताना, संबंधित प्रशासन, पुरातत्व विभाग आणि शासन यांची भूमिका मात्र संशयाच्या भोवऱ्यात सापडली आहे.

तातडीने सखोल वैज्ञानिक संशोधन, पाण्याच्या स्त्रोतांचा शोध, जलव्यवस्थापन आणि संरक्षणात्मक उपाययोजना राबवण्यात आल्या नाहीत, तर लोणार सरोवराचा अनमोल वारसा कायमचा नष्ट होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. हा प्रश्न केवळ लोणारपुरता मर्यादित नसून तो जागतिक पर्यावरणीय चिंतेचा विषय ठरत आहे.