दुष्काळ जाहीर होण्याच्या काही तास आधीच रताळीत शेतकरी पुत्राची आत्महत्या; शेतीचे नुकसान अन् कर्जाचा ताण

बुलढाणा जिल्ह्यातील सिंदखेडराजा तालुक्यातील रताळी गावात आज, २६ सप्टेंबर रोजी सकाळी एक हृदयद्रावक घटना घडली आहे . आकाश बळीराम पाटील, वय अवघे २६ वर्ष, या तरुण शेतकरी पुत्राने शेतातील एका पळसाच्या झाडाला गळफास लावून आपलं जीवन संपवलं. सकाळी सात वाजताच्या सुमारास शेजारील शेतकरी राजू सरकटे म्हशीचं दूध काढण्यासाठी शेतात गेले असता त्यांना हे दृश्य दिसलं आणि क्षणार्धात संपूर्ण गावात ही बातमी पसरली.

ही घटना वाचताना मन सुन्न होतं, कारण यामागची कहाणी ही केवळ एका कुटुंबाची नसून महाराष्ट्रातील हजारो शेतकरी कुटुंबांची आहे. आकाशचे वडील बळीराम पाटील यांच्याकडे अवघी ४ एकर शेती. या तुटपुंज्या जमिनीवर दोन मुलं, एक मुलगी आणि पत्नी अशा पाच जणांच्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह चालत होता. शेतीतून पुरेसं उत्पन्न मिळत नसल्यानं वडील आणि दोन्ही मुलं मिळेल ती शेती करायची, तर पत्नी लक्ष्मीबाई मोलमजुरी करून घराला हातभार लावत होत्या.

२०१९-२० साली बळीराम पाटील यांनी भारतीय स्टेट बँकेकडून कृषी कर्ज घेतलं होतं. पण ४ एकरातील अपुऱ्या उत्पन्नावर हे कर्ज कधीच फेडता आलं नाही. दरवर्षी वाढणारं व्याज आणि घटणारं उत्पादन यामुळे कर्जाचा डोंगर वाढतच गेला. शासनानं कर्जमाफीच्या पहिल्या आणि दुसऱ्या याद्या जाहीर केल्या, पण दुर्दैवानं बळीराम पाटील यांचं नाव एकाही यादीत नव्हतं. हा एकच मुद्दा किती शेतकरी कुटुंबांच्या वेदनेचं कारण ठरतो, हे या घटनेतून पुन्हा एकदा समोर आलं आहे.

परिस्थिती सुधारावी म्हणून आकाशनं यंदा विठ्ठल गायकवाड यांची १० एकर शेती खंडानं कसायला घेतली. जमीन नांगरून, वखरून त्यात सोयाबीन आणि तुरीची पेरणी केली. जुलै महिन्यात पाऊस बऱ्यापैकी झाल्यानं पिकं तरारून आली, आशा पल्लवित झाल्या. पण निसर्गानं पुन्हा दगा दिला. ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यात पावसानं मोठा खंड दिला आणि हातातोंडाशी आलेला घास हिरावला गेला. जिथे एकरी ८ ते १० क्विंटल सोयाबीन उत्पादनाची अपेक्षा होती, तिथे आज एकरी ८० किलो सोयाबीन मिळणंही कठीण झालं आहे.

१० एकर शेतीसाठी सुमारे अडीच लाख रुपये खर्च झाला, पण उत्पन्न इतकं कमी की सोंगणीचा खर्चही निघत नाही अशी स्थिती निर्माण झाली. एका बाजूला वडिलांचं वाढतं कर्ज, दुसऱ्या बाजूला यंदाच्या हंगामातलं मोठं नुकसान — या दुहेरी आर्थिक कोंडीत आकाश मानसिकदृष्ट्या पुरता खचला होता. सकाळी दूध काढण्यासाठी जातो असं सांगून घराबाहेर पडलेला आकाश पुन्हा कधीच घरी परतला नाही.

आकाशचा चुलत भाऊ सागर परशुराम पाटील यांनी साखरखेर्डा पोलीस स्टेशनमध्ये तक्रार नोंदवली. पोलीस हेड कॉन्स्टेबल निवृत्ती पोफळे यांनी घटनास्थळी पंचनामा करून मृतदेह उत्तरीय तपासणीसाठी मेहकर येथील ग्रामीण रुग्णालयात पाठवला. ठाणेदार युवराज रबडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली पुढील तपास सुरू आहे.

ही घटना एकटी नाही. मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये अनियमित पाऊस, वाढतं कर्ज आणि कर्जमाफीच्या यादीतून वगळले जाणे या तीन कारणांमुळे शेतकरी कुटुंबं सातत्यानं संकटात सापडत आहेत. आकाशसारखी तरुण मुलं जेव्हा वडिलांचं कर्ज फेडण्यासाठी स्वतःच्या हिमतीवर खंडानं शेती करायला घेतात आणि तीदेखील निसर्गाच्या लहरीपणामुळे हातची जाते, तेव्हा उरतं फक्त निराशेचं ओझं. या भागातल्या शेतकऱ्यांना पीक विमा वेळेवर मिळणं, कर्जमाफीच्या याद्यांमध्ये पारदर्शकता असणं आणि दुष्काळी मदत तातडीनं पोहोचणं किती गरजेचं आहे, हे या घटनेतून पुन्हा अधोरेखित होतं.

रताळी गावावर आणि पाटील कुटुंबावर कोसळलेलं हे दुःख शब्दांत मांडणं कठीण आहे. एका आईनं मुलाला, बहिणीनं भावाला आणि वडिलांनी मुलाला गमावलं आहे. अशा घटना वारंवार घडत असताना गावपातळीवर, तालुका पातळीवर आणि शासन पातळीवर ठोस उपाययोजना होणं अत्यावश्यक आहे.

तुमच्या भागातील शेतकऱ्यांच्या समस्या, कर्जमाफी योजना किंवा शासकीय मदतीसंदर्भात काही अनुभव किंवा माहिती असेल, तर आम्हाला जरूर कळवा. अशा बातम्या समाजापर्यंत पोहोचवणं हीच खरी श्रद्धांजली ठरेल.