डोणगावमध्ये अनधिकृत पॅथॉलॉजी लॅबचा सुळसुळाट? CMLT पात्रतेवर लॅब सुरू असल्याचा आरोप, आरोग्य विभागाच्या चौकशीची मागणी

डोणगाव | माधव भांदुर्गे 

डोणगाव शहरासह परिसरात सुरू असलेल्या काही रक्त व लघवी तपासणी केंद्रांच्या पात्रतेचा आणि कार्यपद्धतीचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. एम.डी. पॅथॉलॉजिस्टची नियुक्ती किंवा आवश्यक तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन नसताना केवळ सी.एम.एल.टी. (CMLT) पात्रतेच्या आधारे काही ठिकाणी पॅथॉलॉजी लॅब चालविल्या जात असल्याचा आरोप नागरिकांकडून केला जात आहे. या केंद्रांमध्ये नेमक्या कोणत्या पात्रतेच्या व्यक्ती तपासण्या करतात, अहवालांवर कोणाची स्वाक्षरी असते आणि संबंधित केंद्रांकडे आवश्यक परवानग्या आहेत का, याची सखोल चौकशी करण्याची मागणी आता पुढे येत आहे.

रक्त तपासणी, लघवी तपासणी आणि इतर वैद्यकीय चाचण्या या रुग्णांच्या उपचार प्रक्रियेतील अत्यंत महत्त्वाच्या बाबी आहेत. डॉक्टर रुग्णाचे निदान आणि उपचार ठरवताना प्रयोगशाळेच्या अहवालांचा आधार घेतात. त्यामुळे या तपासण्या योग्य तांत्रिक पद्धतीने होणे, अहवालांची गुणवत्ता राखली जाणे आणि आवश्यक वैद्यकीय तज्ज्ञांकडून त्यांचे प्रमाणन होणे गरजेचे आहे. मात्र, डोणगावमधील काही तपासणी केंद्रांच्या कामकाजाबाबत नागरिकांनी शंका उपस्थित केल्याने आरोग्य विभागाने याकडे गांभीर्याने लक्ष देण्याची गरज व्यक्त होत आहे.

प्रयोगशाळेत रक्त किंवा लघवीच्या नमुन्यांचे तांत्रिक विश्लेषण करणे आणि त्या तपासणीच्या आधारे वैद्यकीय निदान किंवा अंतिम पॅथॉलॉजिकल अहवाल प्रमाणित करणे या दोन वेगवेगळ्या बाबी आहेत. प्रयोगशाळा तंत्रज्ञांना त्यांच्या प्रशिक्षण आणि पात्रतेनुसार तांत्रिक काम करता येते; मात्र वैद्यकीय निदानाचा अधिकार आणि अधिकृत अहवालावर स्वाक्षरी करण्याची पात्रता याबाबत लागू नियमांचे पालन होणे आवश्यक आहे.

यासंदर्भात सर्वोच्च न्यायालयाने 12 डिसेंबर 2017 रोजी दिलेल्या आदेशात प्रयोगशाळेच्या अहवालावर पात्र नोंदणीकृत वैद्यकीय व्यावसायिकाच्या स्वाक्षरीबाबत महत्त्वाची भूमिका स्पष्ट केली होती. त्यानंतर भारतीय आयुर्विज्ञान परिषद (MCI) यांनी 3 एप्रिल 2019 रोजी जारी केलेल्या स्पष्टीकरणात संबंधित विषयातील पदव्युत्तर वैद्यकीय पात्रता असलेल्या डॉक्टरांनी त्यांच्या विशेषज्ञतेनुसार अहवालांवर स्वाक्षरी किंवा प्रतिस्वाक्षरी करावी, असे नमूद केले आहे. त्यामुळे CMLT पात्रता असलेल्या व्यक्तींकडून कोणत्या स्वरूपाचे काम केले जाते आणि अंतिम अहवाल कोण प्रमाणित करतो, याची पडताळणी महत्त्वाची ठरते.

दरम्यान, महाराष्ट्रातील पॅथॉलॉजी लॅबच्या नियमनाबाबतही कायदेशीर आणि प्रशासकीय स्पष्टतेचा प्रश्न चर्चेत आहे. महाराष्ट्र क्लिनिकल एस्टॅब्लिशमेंट्स नोंदणी व नियमन विधेयक 2026 मध्ये खासगी वैद्यकीय आस्थापनांच्या नोंदणी आणि नियमनासाठी तरतुदी प्रस्तावित करण्यात आल्या आहेत. मात्र, विधेयकातील प्रस्तावित तरतुदी आणि प्रत्यक्ष लागू असलेले नियम यांची गल्लत न करता संबंधित केंद्रांची कायदेशीर स्थिती तपासणे आवश्यक आहे.

चुकीचा किंवा अपूर्ण तपासणी अहवाल रुग्णांच्या उपचारांवर परिणाम करू शकतो. एखाद्या अहवालातील त्रुटीमुळे डॉक्टरांना निदान करताना अडचणी येऊ शकतात. त्यामुळे प्रयोगशाळेतील उपकरणांची स्थिती, नमुने तपासण्याची प्रक्रिया, तांत्रिक कर्मचाऱ्यांची शैक्षणिक पात्रता, तज्ज्ञ डॉक्टरांची उपलब्धता आणि अहवालांवरील अधिकृत स्वाक्षऱ्या या सर्व बाबींची तपासणी होणे गरजेचे आहे.

डोणगावसारख्या ग्रामीण व निमशहरी भागात नागरिकांना स्थानिक पातळीवर वैद्यकीय तपासण्या उपलब्ध होणे ही निश्चितच सोयीची बाब आहे. मात्र, ही सुविधा देताना रुग्णांच्या आरोग्याशी संबंधित आवश्यक निकष आणि नियमांचे पालन झाले पाहिजे. परवाने, नोंदणी आणि तज्ज्ञांच्या देखरेखीबाबत कोणतीही तडजोड होऊ नये, अशी अपेक्षा नागरिकांकडून व्यक्त केली जात आहे.

दरम्यान, डोणगाव शहरातील संबंधित रक्त तपासणी केंद्रांची प्रत्यक्ष पाहणी करून त्यांची नोंदणी, परवानगी, कर्मचाऱ्यांची पात्रता, तज्ज्ञ डॉक्टरांशी असलेली संलग्नता आणि अहवाल प्रमाणित करण्याची पद्धत तपासण्यात यावी, अशी मागणी नागरिक व सामाजिक कार्यकर्त्यांकडून होत आहे. नियमांचे उल्लंघन आढळल्यास लागू कायद्यानुसार संबंधितांवर कारवाई करावी, अशीही मागणी करण्यात येत आहे.

विशेष म्हणजे, नागरिकांच्या आरोग्याशी संबंधित या गंभीर प्रश्नाकडे आरोग्य विभाग नेमके कधी लक्ष देणार, संबंधित केंद्रांची तपासणी कधी होणार आणि चौकशीत काय निष्पन्न होणार, याकडे आता डोणगाव परिसरातील नागरिकांचे लक्ष लागले आहे. या प्रकरणाची निष्पक्ष चौकशी करून वस्तुस्थिती जनतेसमोर आणण्याची गरज व्यक्त होत आहे.

संबंधित पॅथॉलॉजी केंद्रांची बाजू आणि आरोग्य विभागाचे अधिकृत स्पष्टीकरण मिळाल्यास तेही या बातमीत समाविष्ट करण्यात येईल.