साखरखेर्डा प्राथमिक आरोग्य केंद्रात औषधांचाच तुटवडा; २५ हजार लोकसंख्येसह २३ गावांचा आरोग्यभार, रुग्णांना बाहेरील मेडिकलचा आधार

साखरखेर्डा | समाधान सरकटे

सकाळी सात वाजताच आरोग्य केंद्रासमोर रांग लागलेली असते. कुणी तापाने फणफणलेला मुलगा कडेवर घेऊन आलेली आई, कुणी शेतातून थेट आलेले वृद्ध शेतकरी, तर कुणी बीपीच्या गोळ्यांसाठी पाच-सहा किलोमीटर चालत आलेली आजी. डॉक्टर तपासतात, चिठ्ठी लिहून देतात. पण औषध खिडकीवर पोहोचलं की एकच उत्तर मिळतं, “ही गोळी सध्या संपली आहे, बाहेरून घ्या.” साखरखेर्डा प्राथमिक आरोग्य केंद्रात सध्या हेच चित्र वारंवार दिसत आहे.

हे केंद्र फक्त साखरखेर्डा गावापुरतं नाही. आजूबाजूची तब्बल २३ गावं आणि सुमारे २५ हजार लोकसंख्येचा आरोग्याचा भार या एका केंद्रावर आहे. ज्या गावांत खासगी दवाखाना नाही, तिथले लोक उपचारासाठी दुसरा पर्याय शोधणार तरी कुठे? म्हणूनच साखरखेर्डा प्राथमिक आरोग्य केंद्र हे अनेक कुटुंबांसाठी पहिला आणि कधीकधी एकमेव आधार ठरतं.

पावसाळा संपत आलेला असताना सर्दी, खोकला, ताप, अंगदुखी, उलट्या-जुलाब असे आजार वाढतात. नेमक्या याच काळात साधी तापाची गोळी, खोकल्याचं औषध किंवा ओआरएस मिळत नसेल, तर परिस्थिती किती कठीण होते याचा अंदाज घ्या. एखादं लहान मूल रात्री तापाने त्रस्त असेल आणि सकाळी केंद्रातून औषध न मिळता रिकाम्या हाताने परतावं लागत असेल, तर घरच्यांचा जीव कसा टांगणीला लागत असेल?

याचा सर्वात मोठा फटका बसतो तो हातावर पोट असलेल्या कुटुंबांना. समजा, शेतमजुरीवर जगणारी एखादी महिला १५ किलोमीटरवरून प्रवास करून आली. रोजंदारी बुडवून, गाडीभाडं खर्चून ती केंद्रात पोहोचली. तपासणी मोफत झाली, पण चिठ्ठी घेऊन बाहेरच्या मेडिकलमध्ये गेल्यावर शे-दोनशे रुपयांचं बिल हातात पडलं. ज्या दिवशी घरात पुरेसे पैसे नसतात, त्या दिवशी हा खर्च करायचा की औषध टाळायचं, हा प्रश्न त्या महिलेसमोर उभा राहतो. आणि अनेकदा औषध टाळलंच जातं.

दीर्घकालीन आजार असलेल्या रुग्णांची अडचण याहून गंभीर आहे. रक्तदाब आणि मधुमेहाच्या गोळ्या दररोज आणि नियमित घ्याव्या लागतात. एक-दोन दिवस खंड पडला तरी त्रास वाढू शकतो. अशा रुग्णांसाठी सरकारी केंद्रातून महिन्याभराचा साठा मिळणं हीच मोठी दिलासा असते. तोच साठा न मिळाल्यास वृद्ध रुग्ण एकतर पदरमोड करतात किंवा गोळ्याच बंद करतात, आणि दोन्ही गोष्टी त्यांच्या तब्येतीसाठी धोक्याच्या आहेत.

इथे एक गोष्ट नीट समजून घ्यायला हवी. रुग्णांची नाराजी अनेकदा केंद्रातल्या डॉक्टरांवर आणि कर्मचाऱ्यांवर निघते. पण औषधांचा पुरवठा सहसा वरच्या स्तरावरून, म्हणजे तालुका आणि जिल्हा आरोग्य यंत्रणेकडून ठरतो आणि येतो. केंद्रातील कर्मचारी तपासणी करू शकतात, मागणी नोंदवू शकतात, पण साठाच नसेल तर तेही हतबल ठरतात. त्यामुळे खरा प्रश्न पुरवठा साखळीचा आहे आणि त्याचं उत्तरही तिथेच शोधावं लागेल.

मग यावर काय करता येईल? पहिली गोष्ट म्हणजे केंद्राने कोणती औषधे उपलब्ध आहेत आणि कोणती संपली आहेत, याचा फलक दर्शनी भागात लावला, तर रुग्णांना वेळेत माहिती मिळेल आणि विनाकारण फेऱ्या टळतील. दुसरं म्हणजे, ज्या औषधांचा वापर सर्वाधिक आहे, म्हणजे ताप, बीपी, शुगर आणि जुलाबावरची औषधे, त्यांचा राखीव साठा वेळेत मागवला गेला पाहिजे. तिसरं म्हणजे, पावसाळ्यानंतरच्या साथीच्या दिवसांचा अंदाज घेऊन नियोजन आधीच व्हायला हवं.

नागरिकांनीही गप्प न बसता आपली बाजू मांडायला हवी. केंद्रातील तक्रार नोंदवहीत औषध न मिळाल्याची नोंद करा. तालुका आरोग्य अधिकारी आणि जिल्हा आरोग्य अधिकाऱ्यांकडे लेखी निवेदन द्या. ग्रामपंचायत सदस्य आणि पंचायत समितीच्या प्रतिनिधींकडे हा विषय मांडा. आरोग्यविषयक माहिती आणि तक्रारीसाठी महाराष्ट्र आरोग्य विभागाची १०४ हेल्पलाइनही उपलब्ध आहे. अनेक लोकांनी एकाच मुद्द्यावर आवाज उठवला, की प्रशासन दखल घेतं, हा अनुभव आहे.

आरोग्य केंद्राचा उद्देशच गरिबांना परवडणारे उपचार देणं हा आहे. औषधांविना केंद्र म्हणजे इंधनाविना गाडी. २३ गावांचा विश्वास ज्या केंद्रावर आहे, तिथला औषधसाठा प्राधान्याने सुरळीत व्हावा, ही रास्त अपेक्षा आहे. या विषयावर आरोग्य विभागाची भूमिका समजल्यास आम्ही ती तत्काळ प्रसिद्ध करू.

तुमच्या गावातही आरोग्य केंद्रात अशीच अडचण आहे का? तुमचा अनुभव आम्हाला कळवा. अशा बातम्या सर्वांपर्यंत पोहोचल्या, तरच यंत्रणा जागी होते. ताज्या स्थानिक बातम्या थेट मोबाईलवर मिळवण्यासाठी आमच्या कट्टा न्यूज वर नियमित भेट द्या आणि खालील बटणावरून आमच्या WhatsApp ग्रुपमध्ये सामील व्हा.

📲 WhatsApp ग्रुप जॉईन करा