जिजाऊंच्या जन्मभूमीला रेल्वे कधी? जालना-खामगाव मार्ग सिंदखेडराजामार्गे करण्याची जोरदार मागणी; “विकासाच्या नकाशावर सिंदखेडराजा का नाही?”

सिंदखेडराजा : समाधान सरकटे 

जिजाऊंच्या जन्मभूमीला थेट रेल्वे कनेक्टिव्हिटी मिळणार का, हा प्रश्न आता पुन्हा चर्चेत आला आहे. जालना-खामगाव-शेगाव रेल्वे मार्ग सिंदखेडराजामार्गे व्हावा, अशी मागणी पुढे येत आहे. हा मार्ग सिंदखेडराजामार्गे झाला तर ऐतिहासिक शहराला बाहेरील भागातून येणाऱ्या पर्यटकांसाठी प्रवास अधिक सोपा होऊ शकतो. त्याचबरोबर हॉटेल व्यवसाय, स्थानिक वाहतूक, दुकाने आणि छोट्या व्यवसायांना चालना मिळण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे ही मागणी केवळ भावनिक मुद्दा न ठेवता पर्यटन, रोजगार आणि भविष्यातील आर्थिक विकासाच्या दृष्टीने पाहण्याची गरज व्यक्त होत आहे.

राजमाता जिजाऊंच्या जन्मभूमीमुळे सिंदखेडराजाला महाराष्ट्राच्या इतिहासात विशेष स्थान आहे. जिजाऊ जन्मस्थळाला भेट देण्यासाठी राज्याच्या विविध भागांतून इतिहासप्रेमी आणि पर्यटक येतात. अशा ऐतिहासिक स्थळाला थेट रेल्वे कनेक्टिव्हिटी मिळाल्यास पर्यटनाच्या दृष्टीने त्याचा मोठा फायदा होऊ शकतो.

एखाद्या ऐतिहासिक स्थळाचा पर्यटनाच्या माध्यमातून विकास करायचा असेल तर केवळ स्थळाचे सुशोभीकरण पुरेसे नसते. तेथे पोहोचण्यासाठी चांगले रस्ते, रेल्वे आणि इतर वाहतूक सुविधा महत्त्वाच्या असतात. त्यामुळे जिजाऊंच्या जन्मभूमीला रेल्वेने जोडण्याची मागणी ही पर्यटन विकासाशीही जोडलेली आहे.

सिंदखेडराजामार्गे रेल्वे उपलब्ध झाली तर बाहेरून येणाऱ्या पर्यटकांसाठी प्रवासाचे पर्याय वाढू शकतात. पर्यटकांची संख्या वाढल्यास त्याचा फायदा हॉटेल, खानावळ, ऑटो-रिक्षा, स्थानिक वाहनसेवा, दुकाने आणि इतर सेवा क्षेत्रांना होण्याची शक्यता आहे. यामुळे स्थानिक पातळीवर रोजगाराच्या नव्या संधीही निर्माण होऊ शकतात.

दरम्यान, सिंदखेडराजा परिसरात प्रस्तावित रेल्वे मार्गाच्या दिशेबाबत विविध चर्चा सुरू आहेत. रेल्वे मार्ग देऊळगाव राजा दिशेने वळविला जाणार असल्याची माहिती सोशल मीडियावर फिरत असल्याचे सांगितले जात आहे. मात्र सोशल मीडियावरील माहिती, चर्चा किंवा अंदाज यांना अधिकृत अंतिम निर्णय मानता येत नाही. त्यामुळे रेल्वेचा अधिकृत अलाइनमेंट काय आहे, याबाबत रेल्वे प्रशासनाकडून स्पष्ट माहिती समोर येणे महत्त्वाचे आहे.

प्रस्तावित रेल्वे मार्गावर कोणती गावे येणार आहेत? स्टेशन नेमके कुठे प्रस्तावित आहे? प्रवासी क्षमता किती असू शकते? पर्यटन, लोकसंख्या, आर्थिक व्यवहार्यता आणि भविष्यातील विकास या बाबींचा विचार करण्यात आला आहे का? हे प्रश्नही नागरिकांसमोर स्पष्ट होणे आवश्यक आहे.

रेल्वेचा मार्ग एकदा निश्चित झाल्यानंतर त्यात बदल करणे सहज शक्य नसते. त्यामुळे अंतिम निर्णय होण्यापूर्वीच संबंधित भागातील नागरिकांना प्रस्तावित मार्गाची आणि त्यामागील निकषांची माहिती मिळावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

या विषयावर सिंदखेडराजा विधानसभा मतदारसंघातील आजपर्यंतच्या लोकप्रतिनिधींच्या भूमिकेबाबतही प्रश्न उपस्थित होत आहेत. रेल्वे मार्गासाठी आतापर्यंत कोणती पत्रे देण्यात आली? रेल्वे मंत्रालय किंवा संबंधित अधिकाऱ्यांसोबत कोणत्या बैठका झाल्या? कोणते प्रस्ताव पाठविण्यात आले? विधानसभेत किंवा इतर अधिकृत व्यासपीठावर हा मुद्दा किती वेळा मांडण्यात आला?

तसेच सिंदखेडराजामार्गे रेल्वे नेण्याची स्वतंत्र मागणी अधिकृतपणे कोणी आणि कधी केली, याची माहितीही जनतेसमोर यावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. या प्रश्नांची उत्तरे उपलब्ध झाली तर रेल्वे प्रकल्पासाठी आतापर्यंत झालेल्या प्रयत्नांचे स्पष्ट चित्र नागरिकांसमोर येऊ शकते.

सध्याच्या लोकप्रतिनिधींकडूनही सिंदखेडराजाच्या नागरिकांच्या मोठ्या अपेक्षा आहेत. मात्र हा विषय कोणत्याही एका राजकीय पक्षापुरता मर्यादित न राहता सिंदखेडराजाच्या दीर्घकालीन विकासाच्या दृष्टीने सर्व लोकप्रतिनिधींनी एकत्रितपणे मांडण्याची गरज आहे.

रेल्वे स्टेशन एखाद्या परिसरात आले की केवळ प्रवासाची सुविधा वाढत नाही, तर त्या परिसरातील वाहतूक, व्यापार आणि सेवा क्षेत्रालाही चालना मिळण्याची शक्यता असते. त्यामुळे सिंदखेडराजाचे ऐतिहासिक महत्त्व, जिजाऊ जन्मस्थळाचे पर्यटन मूल्य आणि भविष्यातील विकास लक्षात घेऊन रेल्वे मार्गाचा वस्तुनिष्ठ आणि तुलनात्मक अभ्यास व्हावा, अशी मागणी पुढे येत आहे.

जिजाऊंच्या जन्मभूमीचा विकास हा कोणत्याही एका राजकीय पक्षाचा विषय नाही. ऐतिहासिक वारसा, पर्यटन आणि स्थानिक विकास या सर्व बाबींचा विचार करून केंद्र आणि राज्य सरकार तसेच रेल्वे प्रशासनाने या मागणीकडे गांभीर्याने पाहावे, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

जालना-खामगाव रेल्वे प्रकल्पासाठी अनेक वर्षांपासून मागणी होत आहे. अनेक पिढ्यांनी या रेल्वेची प्रतीक्षा केली आहे. त्यामुळे आज घेतले जाणारे निर्णय केवळ वर्तमानासाठी नव्हे, तर पुढील अनेक दशकांच्या विकासासाठी महत्त्वाचे ठरू शकतात. याच पार्श्वभूमीवर जालना-खामगाव-शेगाव रेल्वे मार्ग सिंदखेडराजामार्गे व्हावा, अशी मागणी पुन्हा जोर धरत आहे.

आता मुख्य प्रश्न एकच आहे—जिजाऊंच्या जन्मभूमीला थेट रेल्वे कनेक्टिव्हिटी मिळणार का? आणि जालना-खामगाव-शेगाव रेल्वे मार्ग सिंदखेडराजामार्गे करण्याच्या मागणीवर सरकार आणि रेल्वे प्रशासन काय निर्णय घेणार?