₹10 आणि ₹20 च्या नोटांबाबत मोठी बातमी! आता प्लास्टिकच्या नोटा येणार? केंद्राची मंजुरी

₹10 आणि ₹20 रुपयांच्या नोटांबाबत केंद्र सरकारने महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. या दोन्ही मूल्यांच्या पॉलिमर म्हणजेच प्लास्टिक नोटांच्या फील्ड ट्रायलला मंजुरी देण्यात आली आहे. त्यामुळे भविष्यात भारतीय चलनात प्लास्टिकच्या नोटांचा समावेश होणार का, याबाबत उत्सुकता निर्माण झाली आहे.

अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी मंगळवारी राज्यसभेत लेखी उत्तर देताना याची माहिती दिली. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) ₹10 आणि ₹20 मूल्याच्या पॉलिमर नोटांच्या फील्ड ट्रायलचा प्रस्ताव सरकारकडे पाठवला होता. या प्रस्तावाला आता केंद्र सरकारने मंजुरी दिली आहे.

या फील्ड ट्रायलमध्ये ₹10 आणि ₹20 मूल्याच्या प्रत्येकी 100 कोटी पॉलिमर नोटा छापल्या जाणार आहेत. म्हणजेच दोन्ही मूल्यांच्या मिळून 200 कोटी नोटांची चाचणी केली जाणार आहे. या नोटांचा प्रत्यक्ष वापर करून त्यांची टिकाऊ क्षमता, वापरातील सोय आणि इतर बाबींचा अभ्यास केला जाईल.

पॉलिमर नोटा पारंपरिक कागदी नोटांपेक्षा वेगळ्या असतात. त्या एका विशेष प्रकारच्या प्लास्टिक मटेरियलवर म्हणजेच पॉलिमर सबस्ट्रेटवर छापल्या जातात. हाताळताना त्या सामान्य नोटांसारख्याच वाटतात; मात्र पाण्याच्या संपर्कात आल्यावर कागदी नोटांप्रमाणे सहज खराब होत नाहीत.

यामुळे वारंवार हातातून हातात फिरणाऱ्या कमी मूल्याच्या नोटांसाठी पॉलिमरचा पर्याय अधिक टिकाऊ ठरू शकतो. नोटांचे आयुष्य वाढल्यास चलन व्यवस्थापन आणि वारंवार खराब झालेल्या नोटा बदलण्याची गरज कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

पॉलिमर नोटांचा वापर जगातील अनेक देशांमध्ये आधीपासून केला जात आहे. RBI गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनीही ब्रिटन, ऑस्ट्रेलिया आणि कॅनडासह अनेक देशांमध्ये पॉलिमर चलनी नोटांचा दीर्घकाळापासून वापर होत असल्याचे सांगितले होते.

मात्र सध्या ₹10 आणि ₹20 च्या कागदी नोटा बंद होणार आहेत, असा कोणताही निर्णय झालेला नाही. सध्याचा निर्णय केवळ फील्ड ट्रायलपुरता आहे. चाचणीचे निकाल, नोटांचा टिकाऊपणा आणि प्रत्यक्ष वापरातील अनुभव यांचा अभ्यास केल्यानंतरच पुढील निर्णय घेतला जाईल.

जर ही चाचणी यशस्वी ठरली, तर भविष्यात ₹10 आणि ₹20 च्या पॉलिमर नोटा नियमितपणे चलनात आणण्याचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो. त्यामुळे भारताच्या चलन व्यवस्थेत हा एक महत्त्वाचा बदल ठरण्याची शक्यता आहे.

महत्त्वाचे : ₹10 आणि ₹20 च्या पॉलिमर नोटांची सध्या फील्ड ट्रायल होणार आहे. त्यामुळे या नोटा तातडीने बाजारात उपलब्ध होतील किंवा विद्यमान नोटा बंद होतील, असे समजणे योग्य ठरणार नाही. पुढील निर्णय फील्ड ट्रायलच्या निकालावर अवलंबून असेल.