साखरखेर्ड्यात पाणीपुरवठा योजनेला गळतीचे ग्रहण; दररोज हजारो लिटर पाणी वाया, ग्रामपंचायत लक्ष देणार का?

एकीकडे पाण्याचा काटकसरीने वापर करण्याची गरज व्यक्त होत असताना दुसरीकडे साखरखेर्डा गावात पाणीपुरवठा करणाऱ्या पाइपलाइन आणि व्हॉल्व्हमधून मोठ्या प्रमाणात पाणी वाया जात असल्याचे चित्र समोर आले आहे. अनेक ठिकाणी होणारी गळती, उघड्यावरून जाणारी पाइपलाइन आणि घरगुती नळांना तोट्या नसल्यामुळे पाण्याची नासाडी होत आहे. या समस्येकडे ग्रामपंचायत प्रशासन लक्ष देऊन गळती रोखण्यासाठी तातडीने उपाययोजना करणार का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

साखरखेर्डा गावातील पाणीपुरवठा योजना १९७५ मध्ये सुरू झाली. सुरुवातीला भोगावती नदीजवळील विहिरीतून पाणी घेऊन गावाला पुरवठा केला जात होता. मात्र, कालांतराने गावाची लोकसंख्या वाढली आणि उन्हाळ्यात या विहिरीतून पुरेसे पाणी उपलब्ध होणे कठीण झाले. त्यामुळे महालक्ष्मी तलावाच्या पायथ्याशी दुसरी विहीर घेण्यात आली.

१९९६ मध्ये दुष्काळ पडल्याने गावातील नागरिकांना पाण्यासाठी मोठी भटकंती करावी लागली होती. त्यानंतर कोराडी धरणावरून कायमस्वरूपी ग्रामीण पाणीपुरवठा योजनेला मंजुरी मिळाली. सुमारे दोन वर्षांत या योजनेतून पाणीपुरवठा सुरू झाला. मात्र, कालांतराने पाइपलाइनवरील गळती वाढत गेल्याने या योजनेच्या देखभालीचा प्रश्न निर्माण झाला.

२०१७ मध्ये या मार्गावरील पाइपलाइन बदलून लोखंडी पाइप टाकण्यात आले. सुमारे १२ किलोमीटर लांबीच्या या पाइपलाइनवर १० एअर व्हॉल्व्ह आहेत. त्यापैकी काही बंद असल्याचे, तर काही ठिकाणी व्हॉल्व्हमधून पाणी मोठ्या प्रमाणात वाहत असल्याचे सांगण्यात येते. त्यामुळे पाणीपुरवठा योजनेतील गळतीचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे.

प्रभाग क्रमांक ६ मध्ये जलकुंभाकडे पाणी नेणाऱ्या पाइपलाइनवरील एका एअर व्हॉल्व्हला दोन दिशांनी नळ जोडलेले असून त्यातून सतत पाणी वाहत असल्याचे निदर्शनास आले आहे. दिलेल्या माहितीनुसार, सात मिनिटांत सुमारे २०० लिटर पाणी वाया जाते. हा वेग कायम राहिल्यास एका तासात सुमारे १,७१४ लिटर आणि २४ तासांत जवळपास ४१ हजार १४३ लिटर पाणी वाया जाऊ शकते.

याच पाइपलाइनच्या मार्गावर सांडवा नाल्याजवळ पाइप उघड्यावर असल्याने तेथेही पाण्याची गळती होत असल्याची माहिती आहे. गावातील पाणीपुरवठा व्यवस्थेत १०० हून अधिक व्हॉल्व्ह आहेत. त्यापैकी काही ठिकाणी गळती होत असून म्हसोबा चौकातील व्हॉल्व्हचीही अशीच परिस्थिती असल्याचे सांगण्यात येते. काही व्हॉल्व्ह बंद असल्यामुळे संबंधित भागातील नागरिकांना पाणीपुरवठा करण्यात अडचणी येत असल्याची माहिती आहे.

घरगुती नळांना तोट्या नसल्याने रस्त्यावर वाहते पाणी

साखरखेर्डा गावात अनेक घरांतील नळांना तोट्या नसल्यामुळे पाणीपुरवठा सुरू झाल्यानंतर पाणी रस्त्यावर वाहत असल्याचे चित्र दिसते. पाण्याची उपलब्धता आणि त्याचा योग्य वापर या दोन्ही बाबी महत्त्वाच्या आहेत. सार्वजनिक पाइपलाइनवरील गळती दुरुस्त करण्याबरोबरच घरगुती नळांना तोट्या बसवण्याबाबतही जनजागृती होणे आवश्यक आहे.

गावात पाणीपुरवठा करण्यासाठी दोन जलकुंभ प्रत्येकी ३ लाख ५० हजार लिटर क्षमतेचे, तर तिसरा जलकुंभ २ लाख लिटर क्षमतेचा आहे. मात्र, तांत्रिक अडचणींमुळे तिन्ही जलकुंभ एकाच दिवशी पूर्ण क्षमतेने भरले जात नसल्याचे सांगण्यात आले आहे. त्यामुळे पाणीपुरवठा यंत्रणेतील तांत्रिक त्रुटी तपासून त्यावर उपाययोजना करण्याची गरज व्यक्त होत आहे.

सध्या महालक्ष्मी तलावात सुमारे ५० टक्के पाणीसाठा असल्याची माहिती आहे. अशा परिस्थितीत उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे अधिक महत्त्वाचे ठरते. पाइपलाइनवरील गळती दुरुस्त करणे, बंद व्हॉल्व्ह सुरू करणे आणि नागरिकांना नियमित पाणीपुरवठा होण्यासाठी यंत्रणेची तपासणी करणे आवश्यक आहे.

साखरखेर्ड्यातील पाणीपुरवठा योजनेची दखल घेऊन गळती असलेले व्हॉल्व्ह दुरुस्त करावेत, बंद व्हॉल्व्ह सुरू करावेत आणि पाण्याची नासाडी थांबवावी, अशी मागणी माजी पंचायत समिती सदस्य मदनलाल जैस्वाल यांनी केली आहे. आता ग्रामपंचायत प्रशासन या समस्येकडे लक्ष देऊन नेमक्या कोणत्या उपाययोजना करते, याकडे ग्रामस्थांचे लक्ष लागले आहे.