देऊळगाव राजा|मनोहर खंदारे
देऊळगाव राजा तालुक्यातील पश्चिम चिंचखेड परिसरात गेल्या काही दिवसांपासून बिबट्या फिरत असल्याची चर्चा जोर धरू लागली आहे, आणि यामुळे गावातलं वातावरणच बदलून गेलंय. शेतात राबणारा शेतकरी असो, घरातली गुरं सांभाळणारी महिला असो किंवा शाळेत जाणारी लहान मुलं प्रत्येकाच्या मनात आता एकच प्रश्न आहे: “आज सुरक्षित घरी परत येऊ ना?” ही भीती उगाच निर्माण झालेली नाही, तर काही ठोस घटनांमुळे ती अधिकच गडद झाली आहे.
गेल्या काही दिवसांत या भागात दोन बकऱ्या आणि दोन कुत्रे मृतावस्थेत सापडले. एरवी अशा घटना दुर्लक्षित केल्या जातात, पण १४ सप्टेंबरच्या रात्री एका वासराचाही मृत्यू झाल्यानं गावकऱ्यांच्या मनातली शंका पक्की झाली. एका पाठोपाठ एक होणाऱ्या या घटना योगायोग नक्कीच वाटत नाहीत आणि याच दिवशी संध्याकाळी शेतात फवारणीचं काम करणाऱ्या एका कामगाराला प्रत्यक्ष बिबट्या दिसल्याचा दावा केल्यानं शंकेचं रूपांतर भीतीत झालं.
पश्चिम चिंचखेड हे गाव संत चोखामेळा जलाशय, म्हणजेच खडकपूर्णा धरणाला लागूनच वसलेलं आहे. या भागात मोठ्या प्रमाणावर ऊस आणि कपाशीचं पीक घेतलं जातं, शिवाय दाट झाडी-झुडपंही आहेत. हीच परिस्थिती वन्यप्राण्यांसाठी लपण्याची आणि फिरण्याची उत्तम जागा ठरते. महाराष्ट्रातल्या अनेक ऊस पट्ट्यांमध्ये मग तो कोल्हापूर असो, अहमदनगर असो किंवा सांगली असे अनुभव यापूर्वीही आलेले आहेत, जिथे उंच वाढलेलं ऊस पीक बिबट्यासारख्या प्राण्याला दिवसाढवळ्याही सहज लपण्याची जागा देतं. त्यामुळे केवळ चिंचखेडपुरता हा प्रश्न मर्यादित नाही, तर धरणालगतच्या आणि उसाच्या शेतांनी वेढलेल्या कोणत्याही गावाला हा धोका लागू शकतो.
घटनाक्रम पाहिला तर आधी नानासाहेब भास्करराव देशमुख यांच्या दोन बकऱ्या मृतावस्थेत आढळल्या. त्यानंतर काही दिवसांतच दोन कुत्रे मृत सापडले. यावेळी नेमका कोणता प्राणी यामागे आहे, हे स्पष्ट झालं नव्हतं कुत्रा असू शकतो, तरसही असू शकतं, किंवा दुसरं काही. पण १४ सप्टेंबरला संध्याकाळी प्रत्यक्ष बिबट्या दिसल्याचा दावा आणि त्याच रात्री वासराचा मृत्यू, या दोन घटना एकत्र आल्यामुळे आता संशयाची सुई ठामपणे बिबट्याकडे वळली आहे.
कामगाराने सांगितलेला अनुभवही अंगावर काटा आणणारा आहे. फवारणी करत असताना अचानक समोर बिबट्या दिसला, आणि त्यानं क्षणाचाही विलंब न करता पंप जागेवर सोडून सुरक्षित ठिकाणी धाव घेतली. जीव वाचवण्यासाठी घेतलेला हा निर्णय योग्यच होता कारण वन्यप्राण्याशी थेट सामना टाळणं हाच सर्वात सुरक्षित पर्याय असतो. घटनेनंतर त्यानं लगेच शेतमालकाला माहिती दिली आणि ही बातमी वाऱ्यासारखी संपूर्ण परिसरात पसरली.
वासराच्या मृत्यूमागे नेमकं कारण काय, हे अजून अधिकृतपणे स्पष्ट झालेलं नाही. हल्ला झाल्याचा संशय व्यक्त होतोय, पण खरी शहानिशा वनविभागाच्या तपासणीनंतरच होईल. अशा प्रकरणांमध्ये घाईघाईने निष्कर्ष काढण्यापेक्षा तज्ज्ञांची पाहणी होणं गरजेचं असतं, कारण ठसे, चाव्याची पद्धत आणि जखमांचा प्रकार पाहूनच नेमका प्राणी ओळखता येतो.
याच पार्श्वभूमीवर ग्रामस्थांनी वनविभागाकडे काही ठोस मागण्या केल्या आहेत. सर्वप्रथम, मृत जनावरांच्या घटनास्थळांची तातडीने पाहणी व्हावी. दुसरं म्हणजे, परिसरातील ठसे आणि इतर पुरावे बारकाईने तपासले जावेत. तिसरं आणि सर्वात महत्त्वाचं आवश्यकता भासल्यास कॅमेरा ट्रॅप बसवून बिबट्याच्या वावराची खात्रीशीर नोंद घेतली जावी. या तीन गोष्टी झाल्या तरच गावकऱ्यांच्या मनातली अनिश्चितता दूर होईल आणि पुढची पावलं ठरवता येतील.
गस्त वाढवण्याची मागणीही तितकीच रास्त आहे. संध्याकाळनंतर शेतांकडे जाणारे मार्ग, धरणालगतचा परिसर आणि गावाच्या वेशी या ठिकाणी वनविभागाची नियमित गस्त असेल, तर किमान लोकांना काहीसा दिलासा मिळेल. शेतात राबणारे शेतकरी, गुरं चारायला नेणाऱ्या महिला, आणि खेळण्यासाठी बाहेर पडणारी लहान मुलं या सगळ्यांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न यात गुंतलेला आहे, आणि म्हणूनच वनविभागाने हे प्रकरण गांभीर्याने हाताळावं, अशी अपेक्षा पश्चिम चिंचखेड ग्रामस्थांनी व्यक्त केली आहे.
चिंचखेड ग्रामस्थांनी एक महत्त्वाची मागणीही नोंदवली आहे. मृत जनावरांच्या घटनांचा वनविभागाने तातडीने पंचनामा करावा, आणि जर वन्यप्राण्याच्या हल्ल्यामुळे नुकसान झाल्याचं स्पष्ट झालं, तर संबंधित पशुपालकांना नियमानुसार नुकसानभरपाई मिळावी. अनेकदा शेतकऱ्यांचं आर्थिक नुकसान होऊनही भरपाईची प्रक्रिया संथगतीने चालते त्यामुळे यावेळी तरी प्रशासनाने वेळेत कार्यवाही करावी, अशी गावकऱ्यांची भावना आहे.
अशा परिस्थितीत घरगुती पातळीवरही काही खबरदारी घेणं शहाणपणाचं ठरतं. संध्याकाळनंतर एकट्याने शेतात किंवा धरण परिसरात जाणं टाळावं, गुरं-ढोरं रात्री सुरक्षित गोठ्यात बांधावीत, आणि लहान मुलांना अंधार पडल्यावर घराबाहेर एकटं सोडू नये. गावात एकत्र राहून, एकमेकांना सतर्क करत, वनविभागाच्या मदतीने या परिस्थितीवर मात करता येईल.
पश्चिम चिंचखेड परिसरातील ही घटना एकटी नाही बुलढाणा जिल्ह्यातील धरण आणि नदीकाठच्या अनेक गावांमध्ये वेळोवेळी असे वन्यप्राण्यांचे वावर नोंदवले गेले आहेत. त्यामुळे केवळ या एका गावापुरता विचार न करता, संपूर्ण तालुक्यात वनविभागाने सतर्कता मोहीम राबवावी, अशी अपेक्षा आता परिसरातील इतर गावांतूनही व्यक्त होऊ लागली आहे.
तुमच्या भागातही वन्यप्राण्याचा वावर जाणवला आहे का? किंवा या घटनेबाबत तुमच्याकडे काही माहिती आहे का? आम्हाला कमेंटमध्ये कळवा किंवा वरील Kattanews व्हॉट्सअॅप ग्रुपमध्ये सामील होऊन भागातील ताज्या घडामोडी सर्वात आधी मिळवा. अशाच स्थानिक आणि विश्वासार्ह बातम्यांसाठी बुलढाणा जिल्ह्यातील बातम्या हा विभाग नियमित फॉलो करत रहा.
