समाधान सरकटे : कट्टा न्यूज नेटवर्क
रुग्णालयात एखाद्या जवळच्या व्यक्तीला दाखल करताना पहिला प्रश्न डॉक्टरांना विचारला जातो, “काही गंभीर तर नाही ना?” आणि दुसरा प्रश्न मनात असतो, पण विचारायची हिंमत होत नाही, “खर्च किती येईल?” आता हा दुसरा प्रश्न विचारण्याआधीच उत्तर समोर भिंतीवर दिसावे, यासाठी राज्य सरकारने पावले उचलली आहेत. खासगी रुग्णालये आणि वैद्यकीय आस्थापनांनी आपल्या सेवांचे दरपत्रक मराठी आणि इंग्रजी अशा दोन्ही भाषांमध्ये ठळकपणे प्रदर्शित करावे, असे निर्देश देण्यात आले आहेत.
केंद्र सरकारच्या आरोग्य मंत्रालयाने आरोग्यसेवांचे दर स्पष्टपणे प्रदर्शित करण्याबाबत राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांना निर्देश दिले होते. त्यानंतर महाराष्ट्रातही अंमलबजावणीची प्रक्रिया सुरू झाल्याची माहिती आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी दिली आहे. मात्र, या निर्णयाची नेमकी व्याप्ती काय, कोणत्या आस्थापनांना तो लागू होतो आणि प्रत्येक अट कोणती, हे अधिकृत शासन परिपत्रक पाहिल्यावरच अचूक समजू शकेल.
नव्या निर्देशांनुसार रुग्णालयात उपलब्ध असलेल्या वैद्यकीय सेवा आणि सुविधांचे दर मराठी व इंग्रजीत लावावे लागतील. हे दरपत्रक कोपऱ्यात लपवून चालणार नाही. रुग्ण आणि नातेवाइकांना ते सहज दिसेल आणि समजेल, अशा जागी ते लावणे अपेक्षित आहे. इतकेच नाही, तर दरांमध्ये बदल झाला की दरपत्रकही तातडीने बदलावे लागेल. म्हणजे भिंतीवर जुनेच दर आणि बिलात नवे दर, असा प्रकार चालणार नाही.
हे का महत्त्वाचे आहे, हे एका साध्या उदाहरणावरून समजते. समजा, रात्री उशिरा वडिलांना छातीत दुखू लागल्याने कुटुंबीय त्यांना जवळच्या खासगी रुग्णालयात घेऊन जातात. धावपळीत कोणी दर विचारत नाही. दोन दिवसांनी बिल हातात पडते, तेव्हा खाटेचे शुल्क, तपासण्या, औषधे आणि डॉक्टरांची फी अशा अनेक ओळींमध्ये रक्कम विखुरलेली दिसते. यातील कोणता आकडा कशासाठी, हे समजेपर्यंत भरण्याची वेळ आलेली असते. दर आधीच समोर असते, तर नातेवाइकांना किमान पैशांची जुळवाजुळव आधी करता आली असती.
मराठी दरपत्रकाचा फायदा विशेषतः ग्रामीण आणि निम-शहरी भागातील कुटुंबांना होईल. इंग्रजीतील वैद्यकीय संज्ञा आणि शुल्कांचे तपशील अनेकांना कळत नाहीत. शेतकरी कुटुंबातील एखादी व्यक्ती तालुक्याच्या गावातून शहरातील रुग्णालयात आली, तर तिच्यासाठी मराठीतील यादी म्हणजे आधार ठरू शकते. दुसरीकडे, इंग्रजी दरपत्रकामुळे इतर राज्यांतून आलेल्या रुग्णांनाही माहिती मिळवणे सोपे होईल.
बिलिंग प्रक्रियेत पारदर्शकता ठेवण्यावरही भर देण्यात आला आहे. बिलातील नोंदी रुग्णाला समजतील इतक्या सोप्या असाव्यात, अशी अपेक्षा आहे. कोणत्या सेवेसाठी किती शुल्क लागले, हे उपचार सुरू असतानाच कळत गेले, तर कुटुंबाला पुढच्या खर्चाचे नियोजन करता येते. ज्यांचे उत्पन्न मर्यादित आहे, त्यांच्यासाठी हे फार मोठे आहे. कारण कर्ज काढायचे की कोणाकडून मदत मागायची, हा निर्णय त्यांना वेळेत घ्यावा लागतो.
परदेशातून भारतात उपचारांसाठी येणाऱ्या रुग्णांच्या वैद्यकीय पॅकेजच्या दरांबाबतही पारदर्शकता ठेवण्याचे निर्देश आहेत. पॅकेजचे दर स्पष्ट असतील, तर परदेशी रुग्णांना उपचारांचा अंदाज घेणे आणि पर्यायांची तुलना करणे सोपे जाईल. वैद्यकीय पर्यटनात विश्वास टिकवण्यासाठी हे आवश्यक मानले जाते.
निर्देश कागदावर राहू नयेत, म्हणून देखरेखीची जबाबदारी आरोग्य यंत्रणेवर आहे. जिल्हा शल्यचिकित्सक, जिल्हा आरोग्य अधिकारी आणि स्थानिक आरोग्य अधिकाऱ्यांनी आपापल्या क्षेत्रातील वैद्यकीय संस्थांमध्ये नियमांचे पालन होते की नाही, याची खातरजमा करणे अपेक्षित आहे. उल्लंघन आढळल्यास लागू नियमांनुसार संबंधित संस्थेवर कारवाई होऊ शकते.
मात्र, येथे एक गोष्ट स्पष्ट असली पाहिजे. दरपत्रक लावले म्हणजे रुग्णालयांतील सर्व अतिरिक्त शुल्क आपोआप बंद होतील, असे नाही. पण दर सार्वजनिक असतील, तर रुग्णाच्या हातात एक मापदंड येतो. बिलातील एखादी रक्कम दरपत्रकापेक्षा वेगळी दिसली, तर “हे कसे?” असा प्रश्न विचारायला त्याच्याकडे आधार असतो. तिथेच रुग्णांच्या हक्कांविषयीची जागरूकता वाढू शकते.
आता खरी कसोटी अंमलबजावणीची आहे. रुग्णालयांत दरपत्रक खरोखर लागते का, ते अद्ययावत ठेवले जाते का, आरोग्य विभागाकडून तपासणी कशी होते आणि नियम मोडणाऱ्यांवर काय कारवाई होते, याकडे सर्वसामान्य रुग्ण आणि त्यांचे नातेवाईक लक्ष ठेवून असतील. उपचारांच्या काळात कुटुंबावर आधीच मानसिक ताण असतो. त्यात खर्चाची अनिश्चितता वाढू नये, एवढीच अपेक्षा आहे.
KattaNews.in वाचकांसाठी महत्त्वाचे: रुग्णालयात दाखल होताना किंवा तपासणी करण्याआधी रिसेप्शनवर लावलेले दरपत्रक एकदा वाचा. बिलात दरपत्रकापेक्षा वेगळी रक्कम दिसली, तर ती भरण्याआधी बिलिंग विभागाकडून लेखी किंवा स्पष्ट स्पष्टीकरण मागा. समाधान न झाल्यास संबंधित आरोग्य प्राधिकरणाकडे तक्रार करण्याचा पर्याय उपलब्ध असू शकतो.
📲 KattaNews WhatsApp ग्रुपमध्ये जॉईन व्हा
तुमचा अनुभव सांगा: खासगी रुग्णालयात बिलावरून तुम्हाला कधी अडचण आली आहे का? तुमची माहिती आम्हाला पाठवा. आरोग्य, शासन निर्णय आणि बुलढाणा जिल्ह्यातील ताज्या बातम्यांसाठी KattaNews.in वाचत राहा.
संबंधित बातम्या
